Kunstonderwijs op de Cariben: kansen en uitdagingen

Het Caribisch gedeelte van het Koninkrijk heeft een rijke traditie van muziek, dans, verhalen en andere vormen van expressie. Waar het op dit moment nog aan ontbreekt, is een structuur voor duurzaam kunst- en cultuuronderwijs. Het grootste probleem is dikwijls het ontbreken van bevoegde kunstvakdocenten. Als er geen kunstvakdocent is op een eiland, is de kunstdiscipline vaak geheel afwezig. 

Het ontbreken van kunstvakdocenten heeft verschillende redenen. Zo zijn er op de eilanden geen opleidingen tot kunstvakdocent. Jongeren die zo’n opleiding willen volgen, moeten hiervoor uitwijken naar het buitenland. Na hun afstuderen keren ze niet altijd terug, omdat de baankansen in het gekozen studieland vaak groter zijn. 

Als ze wel terugkeren zijn ze vaak de enige geschoolde docent muziek of -theater op dat eiland. Dat betekent dat er weinig mogelijkheden zijn tot bijscholing. Ook is het een eenzame rol. Er zijn weinig tot geen collega’s om ervaringen mee uit te wisselen of om van te leren. Hierdoor ontbreekt het ook vaak aan een goeie infrastructuur tussen scholen en culturele partners op het eiland. 

Door dit gebrek aan opgeleide kunstvakdocenten komt het geregeld voor dat deze op de eilanden van buitenaf worden gehaald. Maar als daar de financiële middelen er niet voor zijn, of docenten niet worden gevonden, blijven bepaalde disciplines vaak niet vertegenwoordigd. Andere belemmeringen zijn de culturele verschillen tussen de docent van buitenaf en de leerlingen of tussen leerlingen onderling. Vanwege de ligging van de eilanden spreken kinderen Papiaments, Engels, Spaans of Nederlands, of een combinatie ervan. Meertaligheidsprobematiek vormt dan een belemmering. 

Docenten moeten vaak er een baan bij hebben om te voorzien in hun levensonderhoud. Als er eentje vertrekt, gaat daarmee meteen kennis verloren. Kortom, de faciliteiten, het netwerk en de infrastructuur voor structureel kunstonderwijs zijn fragiel.  

Om hierin verbetering te brengen, biedt de Professionele Leergemeenschap Caribische Opleidingen van Méér Muziek in de Klas een platform aan stakeholders van de verschillende eilanden. De lokale lerarenopleidingen van Aurba, Curaçao, Bonaire en Sint-Maarten zijn hierbij aangesloten, en tevens de docent muziekopleiding van het Koninklijk Conservatorium, de coördinator van het leerorkest van Aruba en geregeld ook cultuurcoaches van Bonaire, Saba en Statia. 

De groep ontmoet elkaar zo’n zes keer per jaar online. Tijdens deze sessies worden er ideeën uitgewisseld en samenwerkingen uitgebouwd. Om de initiatieven die hieruit voortkomen mogelijk te maken, konden PLG-leden afgelopen jaar gebruikmaken van een voucher uit een impulsregeling. Méér Muziek in Klas heeft deze regeling afgelopen jaar als pilot in het leven heeft geroepen. 

Uit deze pilot zijn vele initiatieven gekomen. Zo wordt er samen met de lokale lerarenopleiding onderzocht of de docenten van de leerorkesten, die op alle zes de eilanden nauw bij het onderwijs zijn betrokken, een certificaat kunnen behalen waarmee zij zelfstandig voor de klas kunnen staan. Ze hebben geen lesbevoegdheid, maar hun kennis van hun vak is uitstekend. Dit geldt trouwens voor vele andere (autodidact) kunstenaars, theatermakers en dansdocenten. Met aanvullende pedagogische en didactische vaardigheden kunnen ze mogelijk zelfstandig kunstles geven.  

De kracht van de PLG is dat er wordt gewerkt vanuit de opleidersakkoorden van Méér Muziek in de Klas. Dit houdt in dat alle lokale lerarenopleiders en de Pabo’s in Nederland dit akkoord hebben ondertekend met de intentie om zich in te zetten voor duurzame inbedding van kunst- en cultuuronderwijs in de opleidingen. 

Stichting Méér Muziek in de Klas neemt hier de rol in van de facilitator en de verbinder. Door mensen samen te brengen ontstaat er grond voor co-creatie. Partijen vinden elkaar sneller en gaan samenwerkingen aan wat de gezamenlijke missie ten goede komt. Hiermee hoopt Méér Muziek in de Klas, dat er via de PLG een nauwere samenwerking ontstaat tussen het Nederlandse deel en het Caribisch deel van het Koninkrijk.