Versterking van kunst- en cultuuronderwijs in het Caribisch deel van het Koninkrijk

Juliette van Romondt is coördinator van Leerorkest Aruba. Hier wordt veelal lesgegeven door muzikanten zonder onderwijsachtergrond. Juliette ziet dat deze docenten behoefte hebben aan meer ondersteuning op het gebied van klassenmanagement, pedagogiek, lesstructuur en omgaan met gedrag. ‘Naar aanleiding van interviews en lesobservaties heb ik een inventarisatie gemaakt van de leerbehoeften van de docenten. Het Instituto Pedagogico Arubano (IPA) gaat vervolgens samen met Thomas More een maatwerkcursus ontwikkelen.’

Juul is student aan de docent muziek-opleiding van het Koninklijk Conservatorium. Zij ontwikkelde samen met de opleidingsdocent muziek van het IPA een kijkwijzer. Hiermee kunnen groepsleerkrachten op Aruba stagiairs op een betrouwbare en praktische manier beoordelen tijdens het geven van muzieklessen.

Juul: ‘Ik heb het beoordelingsmodel opgebouwd uit vier domeinen: lesvoorbereiding, muzikale vaardigheden, didactische vaardigheden en pedagogische vaardigheden. Het model is meertalig (Nederlands, Spaans en Papiaments). Groepsleerkrachten kunnen het dus invullen in de taal waarin zij zich het meest comfortabel voelen. Daarnaast is het echt ontworpen voor niet-vakleerkrachten.’

Roeland Vrolijk is docent aan de Thomas More Hogeschool en ambassadeur van Méér Muziek in de Klas voor het Caribisch deel. Hij ontwikkelde het fundament voor een basiscursus muziekdidactiek voor muzikanten die muziekles geven op Aruba en Curaçao. Hierbij gaat de praktijk boven de theorie: zestig procent van de tijd wordt besteed aan daadwerkelijk musiceren en lesgeven. De theorie volgt de praktijk. Roeland: ‘Verder vinden we het belangrijk dat non-verbaal muzikaal leiderschap centraal staat: handgebaren, mimiek en lichaamshouding, zonder stemverheffing. Dat soort zaken.’

Ook Nishenou Felix, coördinator Professionele Ontwikkeling van het IPA, heeft de voucherregeling benut voor het ontwikkelen van een cursus. Hier leren muzikanten basisvaardigheden op het gebied van klassenmanagement, pedagogisch handelen, didactiek, lesopbouw en muzikaal leiderschap. Daarnaast komen cursisten in contact met methodieken die zorgen voor meer variatie en vakintegratie van muziek in de klas. ‘Het levert sterkere studenten op en meer structuur.’

Kwartiermaker van het Leerorkest, Joris van Grinten wil bijdragen aan een duurzame professionele ontwikkeling van de docenten bij het Leerorkest op Bonaire. In het verleden moesten vaak docenten van buiten het eiland worden gehaald. ‘Dankzij de voucher hebben we meer kunnen investeren in het lokale docententeam, zodat we het kunnen doen met de lokale infrastructuur.’ Naast het verder professionaliseren van het docententeam, helpt dit ook om de culturele identiteit van het eiland te versterken. Dit verhoogt de betrokkenheid van leerlingen en ouders.

Stichting Cultuur Kameleon op Curaçao heeft in samenwerking met Méér Muiek in de Klas het educatieprogramma Bon Dia Goedemorgen ontwikkeld, een serie lokale liedjes voor het onderwijs in het Caribisch deel van het Koninkrijk. De wens is om een tweede bundel te maken. ‘Daarin willen we alle liedjes voorzien van lessen en er een leerlijn in aanbrengen’, zegt directeur Saskia Luckmann. ‘Met behulp van de voucher hebben we onderzocht wat er nog ontbreekt, een concept voor nieuwe lessen gemaakt en partners, zoals docentmuziekopleidingen in Nederland en andere deskundigen benaderd voor de ontwikkelfase.’

De Child Focus Foundation concentreert zich op de performing arts, zoals dans, op Saba. Omdat er geen dansleraren op het eiland zijn, moeten deze vaak van een ander eiland worden gehaald. Dit brengt veel uitdagingen met zich mee. Met behulp van de voucherregeling is een voorstel geschreven voor hoe een dansdocent lokaal kan worden opgeleid in uitwisseling met Sint-Maarten. Directeur Erica Louden: ‘Het is belangrijk dat de leraar de cultuur van Saba begrijpt. Dat zal leiden tot duurzaamheid en continuïteit.’

De Universiteit van Sint-Maarten is nauw betrokken bij de opleiding van leraren. ‘Ons project richt zich op het integreren van andere vaardigheden in muziekonderwijs, zoals bijvoorbeeld rekenvaardigheden’, zegt Marva Sam-Arrindell. ‘Hiervoor willen we trainingen geven. Daarnaast willen we de resultaten meten om te kijken of dit overdraagbaar is naar andere vakken.’

Arthur Huige, opleidingsdocent Muziek bij HZ University of Applied Sciences in Vlissingen. Hij heeft een start gemaakt met het onderzoeken van de mogelijkheden voor zinvolle uitwisseling tussen studenten van de docentmuziekopleidingen en studenten van de lerarenopleidingen in het Caribisch deel. Zijn onderzoek richt zich op het vormen van peer-to-peerprojectgroepen voor de duur van een minor.

Tijdens de presentaties werd duidelijk welke uitdagingen de eilanden kennen: tekort aan kunstvakdocenten, verloop en braindrain. Maar ook een immense rijkdom aan lokaal cultureel erfgoed werd duidelijk, waarmee met een impuls als deze een initiatie kan worden gemaakt naar de verduurzaming door inbedding in het onderwijs. 

‘Het was mooi om te zien dat tijdens het proces de samenwerking en versterking van en door verschillende partijen werd onderzocht’, concludeert projectleider Kim Garcia Caceres-Meertins. ‘Je kon merken dat aanvragers herkenning bij elkaar vonden en elkaar ook via het scherm wisten te vinden voor toekomstige samenwerkingen. Mede door het succes hiervan is besloten de pilot voort te zetten tot het eind van 2026. Ook fondsen gaven aan dit te zien als een laagdrempelig opstapje naar hun eigen regelingen. ‘