Kinderombudsman: 'Ieder kind heeft het recht op spel, kunst en cultuur'
Op 12 november 2026 sprak Margrite Kalverboer op de werkconferentie 'Maak ruimte voor creativiteit' van Méér Muziek in de Klas. Ze vertelde over haar rol als Kinderombudsman, over het belang van creativiteit en het recht van kinderen om je via kunst en cultuur te kunnen uiten. Als Kinderombudsman zorgt Magrite dat de kinderrechten in Nederland worden nageleefd. Ter ere van Kinderrechtendag delen we haar inspirerende toespraak hier.
Op 20 november is het Wereld Kinderrechtendag. Op deze dag in 1989 maakten de Verenigde Naties afspraken over de rechten van kinderen wereldwijd. Die werden opgeschreven in het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Daar staat onder andere in dat kinderen recht hebben op onderwijs, zorg en een veilige plek om te wonen en spelen. Ook kunst en cultuur staan in het verdrag: kinderen hebben het recht om op school of in hun vrije tijd creatief bezig te zijn en culturele ervaringen op te doen, zoals naar een museum of theater gaan. Margrite Kalverboer draagt sinds 2016 de titel Kinderombudsman en zet zich ervoor in dat de kinderrechten in Nederland worden nageleefd. ‘Dat gaat ook over het recht van een kind op het laten horen van je stem en op een brede ontwikkeling.’
Vanzelfsprekend
‘Ik had het voorrecht dat kunst en cultuur in mijn jeugd heel vanzelfsprekend was. Mijn opa was schilder en speelde viool. Als 8-jarige kreeg ik zelf vioolles. Toen mijn handen groot genoeg waren, kreeg ik de oude viool van mijn opa. Muzikaal gezien was dat geen groot succes: als ik oefende vroegen mijn broer en zus me iedere keer wanneer ik klaar was.’
‘Tekenen deed ik graag en kon ik beter. Op woensdagmiddagen ging ik naar de kinderwerkplaats van kunstenaar Fie Werkman. Daar hoopte ze kinderen te stimuleren in hun creativiteit en daarmee hun zelfvertrouwen te ontwikkelen, iets wat ze in haar eigen jeugd gemist had. Pas veel later besefte ik hoe belangrijk dit voor mij is geweest.’
Motivatie
‘Uiteindelijk ging ik pedagogiek studeren. In de loop van mijn studie begon ik dat steeds taaier te vinden. Toen mijn vader als hoogleraar psychologie opeens in de avonduren naar de kunstacademie ging, dacht ik: dat kan ik ook. Overdag studeerde ik pedagogiek en ’s avonds ging ik naar de kunstacademie. Dat had ik nodig om gemotiveerd te blijven. Nog steeds beschouw ik die tijd als één van de grootste bronnen van inspiratie voor wat ik in mijn latere leven heb gedaan.’
‘Waarom? Omdat zelf iets maken ruimte geeft, in je hoofd en je hele zijn. Het draagt bij aan nieuwe gedachten, aan verbeelding en zet de tijd even stil. En je moet oefenen, steeds opnieuw beginnen om beter te worden. Want het komt niet vanzelf. Dat gold voor mij toen ik als twintiger naar de academie ging, maar dat geldt ook voor kinderen die nu met kunst en cultuur aan de slag gaan.
Verder komen
‘Als Kinderombudsman zie ik iedere dag hoe belangrijk het is dat kinderen de mogelijkheid krijgen om zich te uiten door middel van tekenen, schilderen, muziek, theater, film of dichten. Ze voelen zich fijn, hebben plezier en kunnen soms even ontsnappen aan hun dagelijks leven. Het maakt dat kinderen makkelijker verder kunnen. Niet ieder kind uit zich het best in een gesprek. Juist daarom is het essentieel dat ze ook andere vormen van expressie krijgen.’
In de Jeugdgevangenis waar ik ooit werkte gaf Pape Seck, een beroemde Senegalese percussionist en trommelaar, iedere week les. Als hij met jongens aan het werk ging, hoefde er nooit bewaking mee. Hij werkte met jongens die zich vaak in alles mislukt voelden. Maar onder zijn leiding, speelden ze samen de sterren van de hemel. De lessen konden niet lang genoeg duren. Ze traden op, leerden door samen te spelen in zichzelf en in de anderen te geloven.’
Troost
‘Een ander voorbeeld is van een Afghaans meisje, dat mij ooit een kunstwerk gaf over wat Afghanistan voor haar als meisje betekende. Ze kon met Nederlands nog niet veel kon zeggen. Daarom was het zo belangrijk dat ze daar met beeld wel de kans voor kreeg. Of het kind in het aardbevingsgebied met scheuren in haar slaapkamer, waardoor ze niet durfde te slapen. Als oplossing maakte ze tekeningen met kleurrijke vlinders en bloemen om over de scheuren heen te plakken. Zo kon ze haar angst overwinnen.’
‘Kennismaken met kunst en cultuur is iets magisch. Iets wat je ieder kind gunt omdat het hun leven mooier maakt, en hun problemen vaak net iets minder zwaar. Het geeft kinderen de mogelijkheid om hun stem te laten horen op een manier die bij hen past. En het kan laten zien dat je samen met andere kinderen tot heel veel moois kunt komen.’
Sleutelrol scholen
‘Omdat niet ieder kind in zijn gewone leven toegang heeft tot vormen van expressie is het essentieel dat dit op school kan. School is de plek om dit voor ieder kind mogelijk te maken. Als je als school ruimte maakt voor creativiteit, dan geef je kinderen iets wat een leven lang betekenis heeft.’
‘Veel kinderen in Nederland, en dan met name meisjes, hebben het mentaal moeilijk. Dit blijkt uit verschillende wetenschappelijke studies en uit eigen onderzoek van de Kinderombudsman. Veel kinderen ervaren stress in hun leven. Daarvoor is kunst en cultuur misschien niet dé oplossing. Maar bij de vele kinderen die ik tijdens mijn werk heb ontmoet, heb ik gezien dat jezelf uiten op een manier die bij je past van ongekende waarde is. En daarmee zijn alle structurele initiatieven die daaraan bijdragen dat ook.’




